Вітольд Каятанавіч Бялыніцкі-Біруля нарадзіўся 29 лютага 1872 года ў фальварку Крынкі каля Бялынічаў.
Народны мастак Беларусі (1944) і Расіі (1947), сапраўдны член Акадэміі мастацтваў, ганаровы акадэмік НАН Беларусі.
Скончыў Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства.

З’яўляўся членам Таварыства перасоўных мастацкіх выставак, Таварыства імя А.Куінджы.
Адзін з арганізатараў Асацыяцыі мастакоў рэвалюцыйнай Расіі.
Развіваў традыцыі рускага рэалістычнага пейзажа.
Карціны Вітольда Бялыніцкага-Бірулі звярнулі на сябе ўвагу ужо пачынаючы з традыцыйных штогадовых вучнёўскіх выстаў выхаванцаў маскоўскага вучылішча жывапісу, скульптуру і дойлідства.

Невыпадкова, што адну з яго вучнёўскіх работ – пейзаж “З аколіц Пяцігорска” – набыў для сваёй славутай ужо тады галерэі Траццякоў.
Першы значны поспех у творчай біяграфіі маладога мастака прыпадзе на 1901 год, калі яго пейзаж “Вечныя снягі” адзначаецца залатым медалём Каўказскай выставы. На замежных мастацкіх выставах 1911 года карціна “У час цішыні” атрымоўвае залаты медаль у Мюнхане, а пейзаж “Перад вясной” – бронзавы ў Барселоне.
Нястомны працаўнік, натхнёны мастак, Вітольд Каятанавіч пакінуў у спадчыну больш за тысячу карцін і эцюдаў, а таксама вершы і апавяданні. Творы Вітольда Бялыніцкага-Бірулі знаходзяцца ў многіх музеях Беларусі, краін СНД.
Памёр Вітольд Каятанавіч 18 чэрвеня 1957 года.

Да вашай увагі некалькі вершаў і апавяданняў Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі.

Кіслячыха

– Цьфу! Няма на вас ні здыхаты, ні праклёну! Д’ябал вас тут носіць! Траву мняце! Гэтак вітала нас Кіслячыха з вёскі Вашывая Горка, косячы ускрай махавого балота.
– Шмель! – звярнуўся я да свайго спадарожніка.- Чаму Кіслячыха гэтакая злосная!
– І не кажы, браток. Не баба – вядзьмарка! Усіх склубіць, усіх абгаворыць. І ўжо, даруй Божа, колькі разоў яе білі. Да смерці ніяк не заб’юць – жыве, усіх бэсцячы, нікому не даючы праходу. Нават сыны родныя колькі разоў збіраліся біць, даруй Божа, а яна ўсё жыве. У вёсцы што ні сходка, то і бойка з-за Кіслячыхі. Як на золаку уставаць не трэба яна абавязкова пабудзіць. Альбо лаецца, альбо лямантуе.
– Я да яе прыгледзеўся: маленькая, нос – смарчком, вочкі – мышыныя, рот вялізны, гаворыць з хрыпатком.
– Можа, малачка папіць жадаеце? Падзякаваўшы, ад малака адмовіліся. Пайшлі далей. І тут Шмель занепакоіўся:
– Кепска, што мы яе сустрэлі. Лепш павярнуць назад. Вока ў яе злое, шчасце не будзе.
– Ну, Фёдар, дарэмна ты ў гэта верыш, - супакоіваю я Шмеля.
– А ты, браток, спытай ў дзядзькі Якава Качаноўскага, як мы з ім лісіц абкладалі і як у той дзень сустрэлі Кіслячыху. Верыш ці не, але за ўсю зіму нічога не забілі. Што не бацнеш – уцякае. І хоць ты плач! Ля Доўгай пусткі ўжо як блізкалісіца набегла, бацнуў, а яна хоць табе што – вочы вырачыла, глядзіць. Падыходзім да Алушкінага моху. Сабака спыніўся ў густым бруснічніку. Я зняў з пляча стрэльбу. Падняўся вывадак белых курапатак. Я стрэліў. Дзве птушачкі камячкамі зваліліся на зямлю. Адна білася белаватымі крылцамі, заціхаючы. Падышоў да яе, узяў у рукі. У птушыных вачах адбівалься лес і неба.
– Ну, кладзі ў сетку, - сказаў Шмель. – Будзем тут іх шарыць. Я хацеў зарадзіць стрэльбу, гляджу – няма левага курка. Што за ліха! Згубіў?
- Кіслячыха зрабіла сваю справу, - услых падумаў я і ўсміхнуўся.
- Вяртаемся назад, - змрочна адказаў Шмель.
Ледзь ён замоўк, як сабака з енкам адскочыў ад купіны і ўзняў лапу. Пад купінай была змяя.
– Ну, цяпер ты верыш? А то – няверка. Будзеш ведаць Кіслячыху – казаў Шмель. – Цяпер,браток, сваю стрэльбачку аддай Якаву ў лазню. Хай ён яе дымам пракурыць, замову зробіць. А не – дык і выкінеш зусім. Здарэнне з сабакам прымусіла нас закончыць паляванне. Узялі ў вёсцы падводу і паехалі дадому. Шмель усю дарогу бурчаў, пляваўся, а я, едучы, думаў, якія моцныя ў народзе прымхі, як цяжка іх пазбавіцца.
Праязджаючы палеткамі Пенькіна, мы заўважылі чаротку дзікіх галубоў, віцютняў.
Шмель кінуў лейцы і пайшоў скрадваць.
Вось ён выпаўзае з-за мяжы, падбіраецца да птушак усё бліжэй. Воблачка дыму – стрэл.
Чаротка падымаецца і ляціць у поўным сваім складзе.
Шмель стаіць з разяўленым ротам, глядзіць неўздагон галубам і зноў лае Кіслячыху.
Мяне душыць рогат.
– Пачакай, яшчэ ты пазнаеш Кіслячыху, - падышоўшы, злосна кажа Шмель. Селі на падводу, едзем далей.
Праехалі млын, падымаемся на гару. У глыбокай каляіне загрузла кола. Саскокваем з драбін, прытрымліваючы сабаку, які ляжыць і стогне ад болю ў назе, апухлай ад моцнага змяінага ўкусу. З пярэдняга кола пачынаюць вывальвацца спіцы, і воз бездапаможна кладзецца на левы бок.
– Ну, што? Ты – вучоны, а я – валнуха? – ускліквае Шмель. – Па – твойму, вока тут ні пры чым? А глядзі, што толькі не нарабіла праклятая Кіслячыха! Сустрэнься яна мне зараз – так бы і ўхрастаў ведзьмарку са стрэльбы. Плюючыся, скінуўшы з галавы шапку, Шмель падсоўвае жэртку пад зламанае кола.
Вечарэе.
Сярпок маладога месіка выскачыў з разарванага воблака, адбіўся ў люстры возера. Над намі са сваім свістам праносяцца на кармёжку качкі.
Мы шлёпаем побач з падводай. Шмель моўчкі перастаўляе вялізныя цяжкія боты, чмокаючы, падганяе каня.
Я пасміхаюся, пазіраючы на Шмеля.

Кум Фёдар

Прыйшоў доўгачаканы канец жніўня. Дні насталі шэранькія, ціхія. Дзе-нідзе стракаціцца зжоўклымі пасмачкамі лес. Азіміна на палетках бурштынавая, а ў гумнах з раніцы знаёмыя гукі: ту-ку, ту-ку, ту-ку – малоцяць новую збажыну. Стаю ля акна, гляджу на возера, чакаю Шмеля, кума Фёдара Валова, свайго прыяцеля, у якога ёсць і яшчэ мянушка – Руця.
Ён паляўнічы, рыбак, а па прафесіі шавец. Жонка кінула, а ён не разгубіўся, знайшоў другую. Першая была, як у народзе кажуць, ад Бога, а другая – ад людзей, якая і аказалася яму па думцы. Другая падарыла сем хлопцаў, з якіх чатырох мне лёс падарыў у хрэснікі.
Вось мё вока ловіць удалічыні лодку. Углядаюся і пазнаю Фёдара сцяпанавіча. Вяслом ён грабе неяк паасобаму, стоячы на карме дуба, выгінаючыся ўсім целам. На плячы скураная сумка, у якой кум Фёдар возіць звычайна хлеб, кавалак бараніны, альбо сала і з выш таго, як любіць казаць, шыла і дратву на ўсялякі выпадак.
Сустракаючы яго, я з нецярплівасцю пытаюся:
– Ну што бакасы? Ёсць?
– Звыш таго, што гразі. Пад кожнай купінай.
– А дупелі?
– Звыш таго, нібы насыпана.
– А налёт качыны?
– А налёт – звыш таго. Ляцяць – няма канца і краю. Сонца з-за іх не відаць. Больш, як варон. У мяне па целе прыемныя дрыжыкі. Ну, думаю, калі кум Фёдар збрахаў на ўсе сто працэнтаў, дык і тады надта шмат птушак.
А кум працягвае:
– Патронаў, звыш таго, паболей бяры. Ды на ўсякі выпадак вазьмі буйнога шроту. Вечарам застанемся на качыны лет. Там ад і х чорна, як лятуць, - зноў дрыжыкі па спіне. – Заначуем у стозе. Раніцай пазбіраем качак.
Сеўшы ў драбіны, мы адпраўляемся да пожні ля рэчкі Ціхамандрыцы, далей – да возера Наволак. Сабака бяжыць побач з драбінамі, то адбягаючы ад іх, то зноў падбягаючы. Яму насустрач трапляюцца чужыя сабакі. Баімся, каб яны нашага не пакусалі, ад укусаў вязём з сабою лёд.
… Ля дарогі зрываецца бакас, другі, трэці. Са ствала – дымок, яшчэ дымок, і птушачкі, згарнуўшыся, сыплюцца на зямлю. Кум Фёдар бярэ бакаса ў руку і кажа:
– Тлусты, як парася! Сабака робіць стойку – зноў зрываецца бакас.
Сетка напаўняецца даўганосікамі, цёплымі камячкамі ў ржавых пярынках. Мы спыняемся каля стога. Сабака стараецца зашыцца ў сена, трэцца аб стог, кум Фёдар пад стогам чухаецца і неўпрыкмет засынае. Я гляджу ў яго глыбакадумны твар і думаю: трэба яму, звыш таго, вусы абрэзаць.
Кум храпе.
Спіць сабака.

Уваскрэслы «Садко»

Вось і адчалілі ад прыстані Мурманскага порта. Ідзём залівам у Баранцава мора. Кідае моцна, на нагах немагчыма стаяць. Ледзяным снегам лепіць у шкло ілюмінатара. Там усе белае, нібы малако. Хачу выбрацца на палубу, але дзверы кубрыка адчыняюцца, і зусім мокры штурман дае мне пояс.
-Прывяжыся, бацька. І не бойся. На палубу не выходзь. Змые
-як муху.
Ён знікае.
Судна здрыганулася, застагнала, і зноў з’явіўся мокры штурман:
-Кінулі якар…
Сеў за стол і пачаў есці хлеб з салам.
– Не панесла б нас у бок Ледавітага акіяна?-нясмела спытаў я, парушаючы маўчанне.
– Эх, баця! Гэта было б добра. А вось калі нас панясе на ўсход, будзе горш. Выкіне на скалу, стаўчэ, як у ступе. Без руля мы засталіся. Сарвала руль!
Мора шалела, кідала нам насустрач ледзяныя горы, упрыгожаныя каронамі падсіненай пены.
З далекага берага даносіўся стогн сірэны.
Я быў сведкам, як у суровую палярную ноч эпрон падняў са дна Белага мора ледакол “Садко” і як уваскрэслы “Садко” на буксіры пайшоў у Архангельск.
Я быў усхваляваны тым, што бачыў, і напісаў карціну, на якой тое, што бачыў, тое, што хвалявала.

Пісьменнік Віктар Карамазаў: “Не адбірайце ў чалавека радасць! Гэтак Вітольд Бялыніцкі-Біруля аднойчы сказаў, думаючы аб радасці жыцця ў прыродзе, і думку пакінуў у сваім запаветным сшытачку. Гэтаму яго вучылі любімыя настаўнікі, вучылы жыцце. Гэтаму ён вучыў і вучыць усіх нас”.


Мастак Ілья Рэпін: ( з пісьма да В.К. Бялыніцкага –Бірулі): “Я там прывык асвяжацца душой перад вашымі жывымі павевамі праўды, прастаты і свабоды”.


Мастак Георгій Рублёў: “У адрозненне ад многіх пейзажыстаў Вітольд Каятанавіч меў свій незвычайна яркі твар”.